در این بخش ازمجله مستر بلیط به سراغ محوطه سنگ بست و روستای سنگ بست رفته ایم تا شما را با این مجموعه تاریخی بیشتر آشنا کنیم. روستای سنگ بست در استان خراسان رضوی، در فاصله 35 کیلومتری جنوب شرق مشهد به طول جغرافیایی 35 درجه و 59 دقیقه و 33 ثانیه و عرض جغرافیایی 59 درجه و 46 دقیقه، از توابع شهرستان فریمان و در شمال این شهرستان بر سر راه جاده مشهد به فریمان و تربت جام واقع شده است و جاده آسفالته مشهد به سرخس از آن می گذرد. سنگ بست پلی ارتباطی بین هرات، نیشابور، دامغان و ری بوده و به عبارتی آسیای مرکزی را به شرق ایران متصل می کرد. در فرهنگ معین و لغت نامه دهخدا معنی واژه سنگ بست چنین نوشته شده است: محوطه ای که با دیوار سنگی احاطه کرده باشد، سنگچین، استوار، محکم، پابرجا، ثابت. در متون سفرنامه نویسان قرون میانی اسلامی این چنین آمده است که سنجبست به کسر اول و سکون دوم و فتح جیم و باء موحده، منزل معروفی بین نیشابور و سرخس است که آن را سنگ بست گویند. نام سنگ بست با نام ارسلان جاذب گره خورده است. وی در زمان سلطان محمود غزنوی در فاصله سال های 389-421 هجری قمری یا 998-1030 میلادی والی توس بود و ساخت کاروانسرای سنگ بست منسوب به او است. در کنار این کاروانسرا آثار دیگر وجود دارد که از آنها به عنوان محوطه سنگ بست اطلاق می شود.

معرفی محوطه سنگ بست

این محوطه در شهرستان فریمان قرار دارد و متشکل از مقبره ارسلان جاذب، کاروانسررا، مسجد و مناره ایاز می شود که در دوران غزونیان ساخته شده است. دلیل اهمیت این منطقه در دوران اولیه اسلامی به ویژه در قرون میانه را قرار گیری و واقع شدن آن بر سر راه جاده کاروانروی مرو، هرات، توس و نیشابور می دانند. بنا بر نوشته هایی که از مورخین و سفرنامه نویسان قرون میانه اسلامی به جای مانده، سنگ بست، محل عبور کاروان های بازرگانی بوده است. مال التجاره های زیادی از شهرها و سرزمین هایی همچون بغداد، ری و نیشابور آورده شده و پس از عبور از سنگ بست به سرخس رفته و از آنجا به مرو، بخارا، سمرقند و هرات، و در نهایت از آن جا به ترکستان و چین می رفته است. در این مسیر سنگ بست از جایگاه ویژه ای داشت و محل استراحت کاروان عبوری بود. از دیگر دلایلی که این منطقه دارای اهمیت بود و در متون به آن اشاره شده است می توان به احداث مجموعه بناهایی عام المنفعه توسط ارسلان جاذب، والی توس، اشاره کرد.

قابل ذکر است که اهمیت منطقه به حدی بوده است که دولتشاه سمرقندی در کتاب خود آورده: «امیر علیشیر نوایی در قرن نهم ه.ق زمانی که رباط ارسلان جاذب رو به ویرانی گذاشته بود، در نزدیکی رباط قدیمی ارسلان جاذب، کاروانسرای جدیدی احداث می کند».

 https://mrbilit.com/mag/sang-bast-area/